नवी दिल्ली वृत्तसंस्था | New Delhi
भारतीय शेअर बाजारात सोमवारी, १२ ऑक्टोबर रोजी सुरुवातीच्या तेजीला अचानक ब्रेक लागला आणि सेन्सेक्स व निफ्टीने घसरणीचा मार्ग पकडला. दिवसाच्या उच्चांकावरून सेन्सेक्स सुमारे ९०० ते १,००० अंशांनी खाली आला, तर निफ्टी २२,४०० च्या महत्त्वाच्या पातळीखाली घसरला. अवघ्या काही मिनिटांत बाजारातील वातावरण बदलल्याने गुंतवणूकदारांमध्ये अस्वस्थता निर्माण झाली.
या घसरणीमागे परदेशी गुंतवणूकदारांची सातत्यपूर्ण विक्री, अमेरिकेतील आणि भारतातील सरकारी रोख्यांवरील वाढते व्याजदर, मध्यपूर्वेतील संघर्ष, जागतिक बाजारांतील कमजोरी आणि नफावसुली अशी अनेक कारणे असल्याचे बाजार विश्लेषकांनी नमूद केले आहे. विशेष म्हणजे, बाजार उघडताना दिसलेली तेजी काही वेळातच नाहीशी झाली.
सेंसेक्स निफ्टीत घसरण
आज सकाळी शेअर बाजाराची सुरुवात सकारात्मक झाली होती. सेन्सेक्सने 411.92 अंकांची वाढ नोंदवत 72,884.25 चा उच्चांक गाठला. मात्र, त्यानंतर बाजारातील चित्र बदलले. विक्रीचा दबाव वाढल्याने सेन्सेक्स उच्चांकावरून 986.08 अंकांनी घसरून 71,898.17 पर्यंत खाली आला. निफ्टी ५० मध्येही अशीच परिस्थिती पाहायला मिळाली. निफ्टीने सुरुवातीला 130.65 अंकांची वाढ नोंदवत 22,651.10 चा स्तर गाठला. मात्र, त्यानंतर तो 280.45 अंकांनी घसरून 22,370.65 पर्यंत खाली आला.
दुपारी १२ वाजताच्या आकडेवारीनुसार, सेन्सेक्स 498.92 अंकांच्या घसरणीसह 71,973.41 वर व्यवहार करत होता. तर निफ्टी 50 मध्ये 126.75 अंकांची घसरण होऊन तो 22,393.70 वर होता.
घसरणीची ५ मुख्य कारणे
१. दोन दिवसांच्या तेजीनंतर गुंतवणूकदारांची नफावसुली
शुक्रवारी बाजारात झालेल्या सुधारणेनंतर काही गुंतवणूकदारांनी आपले शेअर्स विकून नफा निश्चित करण्याचा निर्णय घेतला. परिणामी विक्रीचा दबाव वाढला आणि सुरुवातीची तेजी टिकू शकली नाही.
याआधी भारतीय शेअर बाजाराने सलग आठ आठवड्यांच्या घसरणीची मालिका खंडित करत शुक्रवारी सकारात्मक समाप्ती केली होती. मात्र, या तेजीला पुढे नेण्यासाठी आवश्यक असलेली खरेदी बाजारात पुरेशा प्रमाणात टिकून राहिली नाही.
२. RBIचे निर्णय आणि सरकारी रोख्यांवरील वाढते व्याजदर
रिझर्व्ह बँकेने रुपयावरील दबाव कमी करण्यासाठी आणि बँकिंग व्यवस्थेतील अतिरिक्त तरलतेवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी काही उपाय जाहीर केले आहेत. १६ ऑक्टोबरपासून बँकांना त्यांच्या रोख राखीव प्रमाणाची (CRR) किमान दैनिक पूर्तता ९० टक्क्यांऐवजी ९९ टक्के करावी लागणार आहे.
दरम्यान, भारतातील १० वर्षांच्या सरकारी रोख्यावरील उत्पन्न ७.३७ टक्क्यांपर्यंत पोहोचल्याचे अहवालातून कळत आहे. अमेरिकेतील सरकारी रोख्यांवरील उत्पन्नही वाढले आहे. व्याजदर वाढल्यास तुलनेने सुरक्षित गुंतवणुकीचे आकर्षण वाढू शकते आणि शेअर बाजारातील गुंतवणुकीवर दबाव येऊ शकतो. RBIच्या उपाययोजना आणि वाढत्या बॉण्ड यिल्डमुळे बाजारातील अनिश्चितता वाढल्याचे विश्लेषकांचे म्हणणे आहे.
३. परदेशी गुंतवणूकदारांची मोठ्या प्रमाणावर विक्री
भारतीय शेअर बाजारातील घसरणीमागील महत्त्वाचे कारण म्हणजे परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांची (FII/FPI) सातत्यपूर्ण विक्री. एका खासगी वृत्तसंस्थेच्या १२ ऑक्टोबरच्या वृत्तानुसार, ऑक्टोबरमधील पहिल्या सहा व्यवहार सत्रांत परदेशी गुंतवणूकदारांनी भारतीय शेअर्समधून सुमारे ४५,१२५ कोटी रुपयांची निव्वळ विक्री केली होती.
परदेशी गुंतवणूकदारांकडून मोठ्या प्रमाणावर विक्री होत राहिल्यास प्रमुख शेअर्सवर दबाव येतो. देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांकडून होणारी खरेदी हा दबाव काही प्रमाणात कमी करू शकते; मात्र बाजारात स्थिरता येण्यासाठी सातत्यपूर्ण मागणी आवश्यक असते.
रविवारच्या आंदोलनाचे पडसाद; आदित्य ठाकरे, अमित ठाकरेंवर गुन्हा दाखल
४. मध्यपूर्वेतील संघर्ष आणि जागतिक बाजारातील कमजोरी
आंतरराष्ट्रीय बाजारातील अनिश्चिततेचाही भारतीय बाजारावर परिणाम होत आहे. मध्यपूर्वेतील संघर्ष तीव्र होण्याची शक्यता आणि कच्च्या तेलाच्या किमतींबाबतची चिंता यामुळे गुंतवणूकदार सावध झाले आहेत.
ब्रेंट क्रूडच्या किमतीत काही प्रमाणात घट झाली असली, तरी त्या प्रति बॅरल १०० डॉलरच्या वर होत्या. भारताला मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल आयात करावे लागत असल्याने तेलाच्या उच्च किमतींचा महागाई, आयात खर्च आणि रुपयावरील दबावाशी संबंध असतो.
त्याचवेळी आशियातील काही प्रमुख बाजारांतही घसरण झाली. दक्षिण कोरियाचा कोस्पी निर्देशांक जवळपास ४ टक्क्यांनी घसरल्याचे वृत्त होते. जागतिक बाजारातील नकारात्मक संकेतांमुळे भारतीय बाजारातील गुंतवणूकदारांचा आत्मविश्वासही कमी झाला.
५. तांत्रिक पातळ्यांवरील दबाव आणि ‘इंडिया VIX’मध्ये वाढ
शेअर बाजारातील अस्थिरता मोजणारा ‘इंडिया VIX’ हा निर्देशांकही सोमवारी वाढला. एका खासगी वृत्तसंस्थेच्या वृत्तानुसार, तो ७ टक्क्यांहून अधिक वाढून १५ च्या वर गेला होता. VIX वाढणे म्हणजे बाजारातील अपेक्षित अस्थिरतेबाबत गुंतवणूकदारांची चिंता वाढल्याचे संकेत मिळू शकतात; मात्र यावरून बाजाराची पुढील दिशा निश्चित ठरत नाही.
तांत्रिक विश्लेषणानुसार निफ्टीसाठी २२,६०० ते २२,६५० ची पातळी महत्त्वाचा मानली जात होती. ही पातळी पार करून निर्देशांक टिकू शकला नाही, तर बाजारात विक्रीचा दबाव कायम राहण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली. या परिस्थितीत नफावसुली आणि वाढती अस्थिरता यांचा एकत्रित परिणाम बाजारावर झाला.
