नवी दिल्ली वृत्तसंस्था | New Delhi
राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे (RSS) सरसंघचालक मोहन भागवत यांच्या आगामी अमेरिका दौऱ्याच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेच्या United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF) कडून RSS संदर्भात पुन्हा एकदा कठोर भूमिका मांडण्यात आली आहे. अमेरिकन सरकारने RSS शी संबंधित व्यक्तींवर निर्बंध लावावेत आणि त्यांच्यासोबत उच्चस्तरीय बैठका घेण्याऐवजी कारवाई करावी, अशी मागणी आयोगाने केली आहे.
मोहन भागवत २९ ऑगस्टला न्यूयॉर्कमध्ये
RSS च्या शताब्दी वर्षानिमित्त मोहन भागवत अमेरिका, कॅनडा आणि ब्रिटनचा दौरा करणार आहेत. त्यांचा दौरा २५ ऑगस्टपासून सुरू होणार असून अमेरिकेतील कार्यक्रमाचा प्रमुख भाग न्यूयॉर्कमध्ये होणार आहे. २९ ऑगस्ट रोजी ‘Universal Oneness Celebrations’ या कार्यक्रमाला ते संबोधित करणार आहेत. हा कार्यक्रम American Hindus for Engagement and Dialogue (AHEAD) आणि विविध सांस्कृतिक, आध्यात्मिक व सामाजिक संस्थांच्या सहभागातून आयोजित करण्यात येत आहे.
या कार्यक्रमात सामाजिक ऐक्य, नागरिकांची जबाबदारी, आंतरधर्मीय संवाद आणि जागतिक सलोखा यावर भर दिला जाणार असल्याचे आयोजकांनी सांगितले आहे. या कार्यक्रमाला पाच हजारांहून अधिक भारतीय-अमेरिकन नागरिक उपस्थित राहण्याची शक्यता आहे.
USCIRF ने काय म्हटलं?
सरसंघचालक मोहन भागवत यांच्या दौऱ्याची घोषणा झाल्यानंतर USCIRF ने अमेरिकन सरकारला RSS संदर्भात निर्बंधात्मक भूमिका घेण्याचे आवाहन केले आहे. आयोगाच्या म्हणण्यानुसार, RSS शी संबंधित व्यक्तींवर लक्ष्यित निर्बंध लावण्याचा विचार करावा आणि संघाच्या प्रतिनिधींना उच्चस्तरीय राजनैतिक सन्मान देऊ नये.
लाडकी बहीण योजनेला मोठा धक्का! ९२ लाख लाभार्थी अपात्र; आता १.६५ कोटी महिलांनाच लाभ
महत्त्वाचे म्हणजे, USCIRF ही अमेरिकन सरकारची स्वतंत्र आणि द्विपक्षीय संघीय आयोग स्वरूपाची संस्था आहे. तिचे मुख्य काम जगभरातील धार्मिक स्वातंत्र्याच्या परिस्थितीचे निरीक्षण करून अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष, परराष्ट्र विभाग आणि काँग्रेस यांना धोरणात्मक शिफारसी करणे आहे. तिच्या शिफारसी स्वतःहून अमेरिकेत कायदेशीर बंदी लागू करत नाहीत.
RSS वर निर्बंधांची मागणी याआधीही
RSS संदर्भातील USCIRF ची ही भूमिका अचानक समोर आलेली नाही. आयोगाने मार्च २०२६ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या वार्षिक अहवालात भारताला धार्मिक स्वातंत्र्याच्या दृष्टीने ‘Country of Particular Concern’ म्हणून घोषित करण्याची शिफारस केली होती. त्याचबरोबर RSS आणि R&AW सारख्या संस्थांवर लक्ष्यित निर्बंधांचा प्रस्तावही मांडला होता. या प्रस्तावात RSS शी संबंधित मालमत्ता गोठवणे आणि काही व्यक्तींवर प्रवासबंदी यांसारख्या उपायांचा समावेश असल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले होते.
भारताने USCIRF च्या अहवालांवर आक्षेप घेतले आहेत
USCIRF कडून भारताबाबत करण्यात आलेल्या अशा शिफारशींवर भारताने यापूर्वी आक्षेप घेतला आहे. भारतीय अधिकाऱ्यांनी आयोगाच्या मूल्यांकनाला पक्षपाती आणि वस्तुस्थितीपासून दूर असल्याचे म्हटले आहे. त्यामुळे RSS संदर्भातील ताज्या मागणीमुळे भारत-अमेरिका संबंधांच्या पार्श्वभूमीवर या मुद्द्याला पुन्हा राजकीय आणि राजनैतिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
भागवतांच्या दौऱ्याकडे लक्ष
दरम्यान, RSS कडून भागवतांचा अमेरिका दौरा हा संघाच्या शताब्दी वर्षातील जागतिक संपर्क आणि संवादाचा भाग असल्याचे सांगण्यात आले आहे. न्यूयॉर्कमधील कार्यक्रमात ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ या विचारावर आधारित एकता, सामाजिक सलोखा आणि सेवा यांचा संदेश देण्याचे आयोजकांचे नियोजन आहे. त्यामुळे एका बाजूला भागवतांच्या दौऱ्याची तयारी सुरू असताना दुसरीकडे USCIRF कडून RSS वर निर्बंधांची मागणी करण्यात आल्याने हा दौरा चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे.
