गेल्या वर्षी २२ एप्रिल रोजी पहलगामच्या शांत दरीत जेव्हा २७ निष्पाप पर्यटकांच्या रक्ताचा सडा पडला, तेव्हा संपूर्ण देश संतापाने पेटून उठला होता. सीमेपलीकडून होणार्या दशकभराच्या छुप्या युद्धाला आता आक्रमक उत्तर देण्याची वेळ आली होती. ७ मे २०२५ रोजी पहाटेच्या सुमारास भारतीय लष्कराने ऑपरेशन सिंदूरची जी ठिणगी टाकली, तिने केवळ पाकिस्तानमधील दहशतवादी तळेच उद्ध्वस्त केली नाहीत, तर भारताच्या संरक्षण धोरणात एक कायमस्वरूपी पॅराडाइम शिफ्ट घडवून आणला. या ऑपरेशनला एक वर्ष पूर्ण होत असताना, त्याकडे केवळ एक लष्करी कारवाई म्हणून न पाहता, भारताच्या वाढलेल्या सामर्थ्याचा आणि आत्मविश्वासाचा पुरावा म्हणून पाहणे आवश्यक आहे.
ऑपरेशन सिंदूरचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे भारतीय लष्कर, नौदल आणि वायू दलामध्ये दिसलेला अभूतपूर्व समन्वय. अनेकदा लष्करी कारवायांमध्ये दलांमधील समन्वयाचा अभाव ही चिंतेची बाब असते, परंतु हे ऑपरेशन जॉइंटमॅनशिपचे सर्वोत्तम जागतिक उदाहरण ठरले. इस्त्रोच्या जीसॅट उपग्रहांकडून मिळालेली अचूक रिअल-टाइम माहिती, डीआरडीओने विकसित केलेली स्वदेशी शस्त्रास्त्रे आणि तिन्ही दलांच्या प्रमुखांमधील धोरणात्मक सुसंवाद यामुळे अवघ्या ८८ तासांत पाकिस्तानची भंबेरी उडाली. भारतीय वायू दलाने अवघ्या २३ मिनिटांत पाकव्याप्त काश्मीरमधील लक्ष्ये उद्ध्वस्त केली. भारताने केवळ १०० हून अधिक दहशतवाद्यांचा खात्मा केला नाही, तर पाक लष्कराची हवाई संरक्षण यंत्रणा आणि रडार यंत्रणाही निकामी करून दाखवली. हे यश केवळ सीमेपुरते मर्यादित नव्हते, तर ते भारताच्या एकात्मिक युद्धक्षमतेचे प्रभावी दर्शन होते.
या कारवाईने जगाला भारताच्या तांत्रिक प्रगतीची दखल घेण्यास भाग पाडले. ऑपरेशन सिंदूरमध्ये पहिल्यांदाच एआय आणि कॉग्निटिव्ह वॉरफेअरचा युद्धभूमीवर प्रभावी वापर झाला. विशेषतः ५० हजार जवानांची स्वतंत्र ड्रोन फोर्स स्थापन करण्याचा निर्णय याच अनुभवातून आला आहे. भविष्यात प्रत्येक जवानाकडे स्वतःचा ड्रोन असणे, हे युद्धाचे स्वरूप बदलणारे पाऊल आहे. संरक्षण बजेटमधील ७५% हिस्सा स्वदेशी कंपन्यांना दिल्याने भारतीय स्टार्टअप्सची संख्या १२० वर पोहोचली आहे. ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र, तेजस विमाने आणि आकाश हवाई संरक्षण यंत्रणेच्या यशस्वी वापरामुळे मेक इन इंडियाचा नारा आता जागतिक बाजारपेठेत गुंजत आहे. भारताने ३८,४२४ कोटी रुपयांची ऐतिहासिक संरक्षण निर्यात गाठणे, हे ऑपरेशन सिंदूरच्या यशाचेच फलित आहे. ऑपरेशन सिंदूरचे वर्णन करताना संयमित शक्ती हा शब्दप्रयोग अत्यंत सार्थ ठरतो.
भारताने पाकिस्तानच्या नागरी वस्त्यांवर एकही गोळी न झाडता केवळ दहशतवादी तळांना आणि त्यांच्या रसद पुरवठ्याला अचूक लक्ष्य केले. अमेरिकेसारख्या महासत्तांना जे अफगाणिस्तान किंवा इराकमध्ये प्रचंड मनुष्यहानी करूनही साध्य झाले नाही, ते भारताने अत्यंत शिस्तबद्ध पद्धतीने करून दाखवले. भारताने जगाला हा स्पष्ट संदेश दिला की, आम्ही शांतताप्रिय आहोत, पण आमच्या संयमाची परीक्षा घेतल्यास घरात घुसून मारण्याची क्षमताही आम्ही बाळगतो. रशिया-युक्रेन आणि इस्रायल-हमास युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर, भारताने कमीत कमी वेळात उद्दिष्ट गाठून युद्ध थांबवण्याचे जे कसब दाखवले, त्यामुळे जागतिक राजकारणात भारताची प्रतिमा एका जबाबदार आणि निर्णायक महासत्ता म्हणून उभी राहिली आहे.
या लष्करी कारवाईचा सर्वात मोठा आणि सकारात्मक परिणाम जम्मू-काश्मीरमधील पर्यटनावर झाला आहे. पहलगाम हल्ल्यानंतर पर्यटकांचा ओघ आटला होता, पण भारतीय लष्कराच्या चोख प्रत्युत्तरानंतर आज काश्मीर पुन्हा एकदा पर्यटकांनी गजबजले आहे. ८६ पर्यटनस्थळे पर्यटकांसाठी पुन्हा खुली झाली असून, दुधपथरी, युसमर्ग आणि पहलगाममध्ये पर्यटकांची विक्रमी गर्दी होत आहे. ऑपरेशन सिंदूरमुळे दहशतवादाची कंबर अशी काही मोडली आहे की, सीमेपलीकडून होणारी घुसखोरी ५० टक्क्यांनी घटली आहे. फुटीरतावादी विचार मागे पडून विकासाचा आणि पर्यटनाचा नवा मार्ग मोकळा झाला आहे. लष्करी विजय जेव्हा सामान्यांच्या आयुष्यात आर्थिक स्थैर्य आणि सुरक्षितता आणतो, तेव्हाच तो खर्या अर्थाने यशस्वी मानला जातो.
ऑपरेशन सिंदूर ही केवळ एक लष्करी घटना नाही, तर ती भारताच्या बदललेल्या मानसिकतेची आणि संरक्षण संस्कृतीची नांदी आहे. तंत्रज्ञान, लष्करी धाडस आणि पोलादी राजकीय इच्छाशक्ती यांचा त्रिवेणी संगम या मोहिमेत पाहायला मिळाला. पाकिस्तानला आता हे कळून चुकले आहे की, दहशतवादाचा जुना खेळ आता भारतासमोर चालणार नाही. भारताने आपली संरक्षण सिद्धता वाढवण्यासाठी ११४ राफेल विमाने आणि पाच एस-४०० प्रणालींची केलेली खरेदी भारताच्या अजेय शक्तीची साक्ष देते. आज या वर्षपूर्तीनिमित्त, सीमांचे रक्षण करणारे जवान आणि या मोहिमेचे नियोजन करणारे रणनीतीकार यांना देश कृतज्ञतेने अभिवादन करत आहे. नव्या भारताचा हा नवा पवित्रा आता जगाने पूर्ण सन्मानाने मान्य केला आहे.
