नवी दिल्ली वृत्तसंस्था | New Delhi
अर्थव्यवस्थेतील चढ-उतार कमी करण्यासाठी आणि आर्थिक संकटांचा सामना अधिक प्रभावीपणे करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण योगदान देणारे अमेरिकन अर्थतज्ज्ञ रॉबर्ट ई. हॉल आणि मायकेल वुडफोर्ड यांना २०२६ चा अर्थशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार जाहीर झाला आहे. स्वीडनच्या रॉयल स्वीडिश अकॅडमी ऑफ सायन्सेसने सोमवारी, १२ ऑक्टोबर रोजी या पुरस्काराची घोषणा केली. ‘समष्टि आर्थिक स्थिरीकरणाचा सूक्ष्म-अर्थशास्त्रीय पाया’ या क्षेत्रातील योगदानासाठी या दोघांना सन्मानित करण्यात आले आहे.
महागाई वाढणे, आर्थिक मंदी येणे, ऊर्जा संकट निर्माण होणे किंवा ग्राहकांच्या खर्चाच्या सवयी अचानक बदलणे अशा परिस्थितींमध्ये सरकार आणि केंद्रीय बँकांना योग्य निर्णय घेण्यासाठी आर्थिक मॉडेल्सची मदत होते. हॉल आणि वुडफोर्ड यांच्या संशोधनामुळे अशा परिस्थितीत आर्थिक धोरणे कधी आणि कशी वापरावीत, हे समजून घेण्यासाठी अधिक भक्कम सैद्धांतिक पाया उपलब्ध झाला आहे. हा पुरस्कार दोघांना संयुक्तपणे देण्यात आला असून, त्याची एकूण रक्कम १ कोटी २० लाख स्वीडिश क्रोना आहे. दोन्ही अर्थतज्ज्ञांमध्ये ही रक्कम समान वाटली जाणार आहे.
‘आर्थिक धक्क्यांचा अधिक सक्षमपणे सामना करण्याचे बळ’
पुरस्कार समितीचे अध्यक्ष जॉन हॅसलर यांनी प्रसिद्धीपत्रकात म्हटले आहे की, “या दोन्ही संशोधकांच्या कार्यामुळे जगातील मध्यवर्ती बँका आणि सरकारे वापरत असलेल्या आर्थिक प्रारूपांना (मॉडेल्स) एक भक्कम सैद्धांतिक पाया मिळाला आहे. ऊर्जा संकट असो वा कुटुंबाच्या खपातील अचानक झालेले बदल, अशा आर्थिक धक्क्यांचा सामना करण्यासाठी त्यांच्या या संशोधनामुळे आपण अधिक सक्षम बनलो आहोत.”
BREAKING NEWS The Royal Swedish Academy of Sciences has decided to award the 2026 Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel to Robert E. Hall and Michael Woodford “for microeconomic foundations of macroeconomic stabilisation.”
#NobelPrize https://t.co/2i7ktB1Q2b— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 12, 2026
कोण आहेत रॉबर्ट ई. हॉल?
रॉबर्ट ई. हॉल हे अमेरिकेतील स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाशी संबंधित ज्येष्ठ अर्थतज्ज्ञ आहेत. त्यांचे संशोधन रोजगार, महागाई, तंत्रज्ञान, स्पर्धा आणि व्यापक अर्थव्यवस्थेतील घडामोडींशी संबंधित आहे. ग्राहकांचे निर्णय, रोजगाराच्या संधी आणि आर्थिक धोरणांचा बाजारावर होणारा परिणाम यांचा अभ्यास त्यांच्या संशोधनात महत्त्वाचा राहिला आहे. हॉल यांनी २०१० मध्ये अमेरिकन इकॉनॉमिक असोसिएशनचे अध्यक्षपदही भूषवले होते. अर्थव्यवस्थेतील बदलांचा अभ्यास करताना ग्राहक आणि उद्योगांच्या वैयक्तिक निर्णयांचा एकूण आर्थिक स्थितीवर कसा परिणाम होतो, हे समजून घेण्यात त्यांचे योगदान महत्त्वाचे मानले जाते.
मायकेल वुडफोर्ड यांचे संशोधन कशासाठी महत्त्वाचे?
मायकेल वुडफोर्ड हे न्यूयॉर्कमधील कोलंबिया विद्यापीठात अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक आहेत. त्यांचे संशोधन प्रामुख्याने चलनविषयक धोरण, महागाई, व्याजदर आणि मध्यवर्ती बँकांच्या निर्णयांवर केंद्रित आहे. त्यांचे Interest and Prices: Foundations of a Theory of Monetary Policy हे पुस्तक आधुनिक चलनविषयक अर्थशास्त्रातील महत्त्वाच्या ग्रंथांपैकी एक मानले जाते. मध्यवर्ती बँका आपल्या धोरणांबाबत काय संकेत देतात, भविष्यातील व्याजदरांबाबत काय अपेक्षा निर्माण करतात आणि त्याचा ग्राहक व उद्योगांच्या निर्णयांवर कसा परिणाम होतो, याचे विश्लेषण वुडफोर्ड यांच्या कामात महत्त्वाचे आहे.
पुरस्कार १० डिसेंबर रोजी होणार प्रदान
अर्थशास्त्रातील या पुरस्काराचे औपचारिक नाव ‘अल्फ्रेड नोबेल यांच्या स्मृत्यर्थ बँक ऑफ स्वीडन प्राइज इन इकॉनॉमिक सायन्सेस’ असे आहे. स्वीडनच्या मध्यवर्ती बँकेने १९६८ मध्ये डायनामाइटचे शोधक आणि नोबेल पुरस्कारांचे संस्थापक अल्फ्रेड नोबेल यांच्या स्मरणार्थ या पुरस्काराची सुरुवात केली होती. नोबेल परंपरेनुसार, तांत्रिकदृष्ट्या हा मूळ नोबेल पुरस्कार नसला, तरी तो इतर नोबेल पुरस्कारांसोबतच १० डिसेंबर रोजी अल्फ्रेड नोबेल यांच्या स्मृतिदिनी प्रदान केला जातो.
पुरस्कार वितरण १० डिसेंबरला
२०२६ च्या अर्थशास्त्र पुरस्काराची घोषणा स्टॉकहोम येथे करण्यात आली. पुरस्कार वितरण समारंभ १० डिसेंबर रोजी होणार आहे. या पुरस्काराची एकूण रक्कम १ कोटी २० लाख स्वीडिश क्रोना असून, रॉबर्ट हॉल आणि मायकेल वुडफोर्ड यांच्यात ती समान विभागली जाणार आहे.
