दिल्ली । Delhi
अमेरिकेने भारत आणि चीनसारख्या देशांवर आयात शुल्क (टॅरिफ) लागू केल्याने आंतरराष्ट्रीय व्यापारातील तणाव शिगेला पोहोचला आहे. त्यातच, अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी चीनच्या वाढत्या सामर्थ्यावर चिंता व्यक्त करत, दोन्ही देशांनी संघर्ष टाळून परस्पर सहकार्याचा मार्ग स्वीकारावा, असे महत्त्वपूर्ण आवाहन केले आहे. मात्र, त्याच वेळी त्यांनी चीनला एक धक्कादायक अप्रत्यक्ष इशाराही दिला आहे, ज्यामुळे जागतिक भू-राजकीय (Geopolitical) स्तरावर मोठी खळबळ माजली आहे.
सध्या जागतिक व्यापारातील तणाव विशेषतः अमेरिका आणि चीनमध्ये वाढलेला आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांनी त्यांच्या कार्यकाळात चीनवर मोठ्या प्रमाणावर आयात शुल्क लागू केले होते आणि त्याला प्रत्युत्तर म्हणून चीननेही अमेरिकेच्या वस्तूंवर टॅरिफ लावले. यामुळे दोन मोठ्या अर्थव्यवस्थांमधील संबंध सातत्याने बिघडत चालले आहेत. या टॅरिफ युद्धात भारत आणि इतर काही देशांनाही अमेरिकेच्या धोरणांचा सामना करावा लागला आहे. त्यातच, रशिया आणि अमेरिकेचे संबंधही बिघडत चालल्याने, जागतिक स्थैर्यावर प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहे.
या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर, डोनाल्ड ट्रम्प यांनी एक अत्यंत धैर्यवान आणि सूचक विधान केले आहे. चीन अमेरिकेला धोका निर्माण करत आहे, यावर जोर देत ट्रम्प म्हणाले की, “ज्याप्रमाणे चीन अमेरिकेला धोका निर्माण करत आहे, त्याचप्रमाणे अमेरिका देखील चीनसाठी धोका निर्माण करु शकते.” जगातील वाढत्या स्पर्धेवर लक्ष वेधत त्यांनी पुढे म्हटले, “जे आम्हाला पाहतात, त्यांना आम्हीही पाहत असतो. जग खूप स्पर्धात्मक झाले आहे. जर मुद्दा अमेरिका आणि चीनचा असेल तर.” हा इशारा चीनच्या वाढत्या लष्करी आणि तंत्रज्ञानाच्या महत्त्वाकांक्षेवर थेट भाष्य करणारा मानला जात आहे.
माजी राष्ट्राध्यक्षांनी हे वक्तव्य अशा वेळी केले आहे, जेव्हा अमेरिकेच्या गुप्तचर संस्थांनी अलीकडेच चीनवर अमेरिकेच्या वीज आणि पाणीपुरवठा यंत्रणांमध्ये व्यत्यय आणल्याचा आरोप केला आहे. यामुळे राष्ट्रीय सुरक्षेचा मुद्दा ऐरणीवर आला असून, ट्रम्प यांच्या विधानाला अधिक गांभीर्य प्राप्त झाले आहे. एकीकडे कठोर इशारा देत असतानाच, ट्रम्प यांनी संघर्ष टाळण्यासाठी सहकार्याची गरजही व्यक्त केली आहे. त्यांनी म्हटले आहे की, “चांगले परिणाम मिळविण्यासाठी दोन्ही देशांनी संघर्षात न अडकता एकत्र काम करणे आवश्यक आहे.”
ट्रम्प यांनी चीनच्या अणुशस्त्र विकासाच्या वाढत्या वेगावरही गंभीर चिंता व्यक्त केली. त्यांनी नमुद केले की, “चीन अतिशय वेगाने नवीन अणुशस्त्रे विकसित करत आहे. पुढील पाच वर्षांत ते रशिया आणि अमेरिकेच्या बरोबरीचे सामर्थ्य प्राप्त करू शकतात.” या गंभीर स्थितीवर उपाय म्हणून, त्यांनी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन आणि चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्याशी अणु निःशस्त्रीकरणाबाबत चर्चा केल्याचे सांगितले. जागतिक स्थैर्यासाठी अशा संवादाची नितांत गरज असल्याचे मत त्यांनी व्यक्त केले.
चीन आणि रशियासोबतच्या अमेरिकेच्या संबंधांबद्दल बोलताना ट्रम्प म्हणाले की, या देशांमध्ये स्पर्धा असली तरी ती “युद्ध किंवा शत्रुत्वात परिवर्तित होता कामा नये.” ते पुढे म्हणाले की, सहकार्याद्वारे हे तिन्ही देश जगाला चांगली दिशा देऊ शकतात. अण्वस्त्रांच्या धोक्यावर प्रकाश टाकताना ट्रम्प यांनी एक धक्कादायक आकडेवारी दिली. “आपल्याकडे या ग्रहाचा १५० वेळा नाश करण्याइतकी अण्वस्त्रे आहेत. रशियाकडेही मोठा साठा आहे आणि चीनकडेही लवकरच मोठी संख्या असेल.”
त्यांनी आग्रह धरला की, जर हे तिन्ही देश अण्वस्त्र नियंत्रणासाठी एकत्र पाऊले उचलतील, तर तो जगासाठी एक शक्तिशाली संदेश ठरेल. सद्यस्थितीत अमेरिका, रशिया आणि चीन अनुक्रमे प्रथम, द्वितीय आणि तृतीय क्रमांकावर आहेत, परंतु चीन अत्यंत वेगाने प्रगती करत आहे, याकडे ट्रम्प यांनी लक्ष वेधले. ट्रम्प यांचे हे वक्तव्य आंतरराष्ट्रीय संबंधांमध्ये एक महत्त्वाची आणि विचार करायला लावणारी भूमिका दर्शवते. एका बाजूला स्पर्धकाला आव्हान देणारा इशारा आणि दुसऱ्या बाजूला जागतिक शांततेसाठी सहकार्याचा आग्रह, हा दुहेरी पवित्रा अमेरिकेच्या भविष्यातील परराष्ट्र धोरणाची दिशा स्पष्ट करणारा ठरू शकतो.
