मुंबई । Mumbai
भारतीय संगीत क्षेत्रासाठी आजचा दिवस अत्यंत दुःखद ठरला आहे. जगभरातील कोट्यवधी रसिकांच्या मनावर आपल्या आवाजाने अधिराज्य गाजवणाऱ्या ज्येष्ठ पार्श्वगायिका आशा भोसले यांचे मुंबईतील ब्रीच कँडी रुग्णालयात निधन झाले. वयाच्या ९२ व्या वर्षी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या जाण्याने आठ दशकांहून अधिक काळ संगीत जगतावर राज्य करणारा एक जादूई आणि अष्टपैलू स्वर कायमचा काळाच्या पडद्याआड गेला आहे.
आशा भोसले यांचा जन्म ८ सप्टेंबर १९३३ रोजी सांगली येथे झाला. थोर शास्त्रीय गायक पंडित दीनानाथ मंगेशकर यांच्या त्या कन्या आणि गानकोकिळा लता मंगेशकर यांच्या धाकट्या भगिनी होत्या. वयाच्या अवघ्या नवव्या वर्षी वडिलांचे छत्र हरपल्याने कुटुंबावर आर्थिक संकट ओढवले. अशा परिस्थितीत लतादीदी आणि आशाताईंनी खंबीरपणे कुटुंबाची जबाबदारी पेलली. १९४३ मध्ये ‘माझा बाळ’ या मराठी चित्रपटातून त्यांनी आपल्या गायन प्रवासाला सुरुवात केली, तर १९४८ च्या ‘चुनरिया’ चित्रपटातील गाण्याने त्यांनी बॉलिवूडमध्ये पाऊल ठेवले.
आशाताईंची गायकी ही अफाट अष्टपैलूत्वासाठी ओळखली जात असे. त्यांनी २० हून अधिक भाषांमध्ये १२,००० हून अधिक गाणी गायली आहेत. शास्त्रीय संगीत, गझल, भजन, कव्वाली, पॉप आणि कॅबरे अशा प्रत्येक प्रकारात त्यांनी आपला स्वतंत्र ठसा उमटवला. ‘पिया तू अब तो आ जा’, ‘दम मारो दम’ सारख्या उडत्या चालींच्या गाण्यांपासून ते ‘दिल चीज क्या है’ आणि ‘मेरा कुछ सामान’ सारख्या गंभीर गाण्यांपर्यंत त्यांनी दिलेले योगदान अजरामर आहे. विशेषतः संगीतकार आर. डी. बर्मन आणि गायक किशोर कुमार यांच्यासोबत त्यांनी भारतीय चित्रपट संगीताचा एक सुवर्ण अध्याय लिहिला.
आशा भोसले यांचा वैयक्तिक संघर्षही मोठा होता. वयाच्या १६ व्या वर्षी त्यांनी कुटुंबाच्या इच्छेविरुद्ध गणपतराव भोसले यांच्याशी विवाह केला. मात्र, हा प्रवास सुखाचा ठरला नाही. काही वर्षांनंतर त्या दोन मुले आणि तिसऱ्या बाळाच्या गर्भावस्थेत पतीपासून विभक्त होऊन माहेरी परतल्या. या संघर्षाच्या काळातही त्यांनी संगीताची साधना सोडली नाही. पुढे १९८० मध्ये त्यांनी प्रसिद्ध संगीतकार राहुल देव बर्मन (पंचम दा) यांच्याशी विवाह केला, जे १९९४ मध्ये त्यांच्या निधनापर्यंत सोबत होते.
केवळ संगीतच नव्हे, तर आशाताईंनी उद्योजक म्हणूनही स्वतःची ओळख निर्माण केली. त्यांची ‘आशा’ नावाची रेस्टॉरंट साखळी जगभरात लोकप्रिय आहे. त्यांच्या अफाट कार्यासाठी त्यांना सात फिल्मफेअर पुरस्कार, दोन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, २००० मध्ये दादासाहेब फाल्के पुरस्कार आणि २००८ मध्ये ‘पद्मविभूषण’ या सर्वोच्च नागरी सन्मानाने गौरवण्यात आले. सर्वाधिक गाणी गाणारी कलाकार म्हणून त्यांची गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्समध्येही नोंद झाली आहे. त्यांच्या निधनाने कलाविश्वात कधीही भरून न निघणारी पोकळी निर्माण झाली आहे.
