जागतिक फुटबॉलच्या महाकुंभाचा महाअंतिम सामना केवळ एका चषकाचा निकाल देणारा ठरला नाही, तर तो एका सुवर्णयुगाच्या निरोपाची आणि नव्या युगाच्या आगमनाची नांदी ठरला. न्यूजर्सीतील प्रसिद्ध मेटलाईफ स्टेडियमवर रंगलेल्या उत्कंठावर्धक लढतीत स्पेनने अर्जेंटिनाचा पराभव करत तब्बल १६ वर्षांनंतर दुसर्यांदा फिफा फुटबॉल विश्वचषक उंचावला. लिओनेल मेस्सीचा बलाढ्य संघ सलग दुसर्यांदा जगज्जेतेपद पटकावून इतिहास रचेल, ही जगभरातील क्रीडाप्रेमी आणि विश्लेषकांची गणितं स्पेनच्या शिस्तबद्ध व तंत्रशुद्ध खेळाडूंनी फोल ठरवली.
२०१० मध्ये दक्षिण आफ्रिकेच्या भूमीत मिळवलेल्या पहिल्या ऐतिहासिक विश्वविजयाचे पुनरागमन करत स्पेनने आजच्या आधुनिक फुटबॉलवर पुन्हा एकदा आपले नाव सुवर्णाक्षरांनी कोरले आहे. या ऐतिहासिक विजयाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे, स्पेन आता एकाच वेळी पुरुष आणि महिला या दोन्ही विभागात जागतिक विश्वविजेता बनणारा जगातील पहिलाच देश ठरला आहे. स्पेनने गेल्या काही दशकांत आपल्या फुटबॉलच्या पायाभूत सुविधांमध्ये आणि खेळाडूंच्या विकासात केलेल्या शिस्तबद्ध गुंतवणुकीचे ते फळ आहे. या जागतिक विजयाआधी स्पेनने युरो चषक जिंकून युरोपियन फुटबॉलवरही आपले निर्विवाद प्रभुत्व सिद्ध केले होते. युरो चषकातील त्या ऐतिहासिक यशानंतर आता थेट फिफा विश्वचषकावर मारलेली ही मोहर स्पेनच्या यशातील अचाट सातत्य दर्शविते.
युरोपियन चॅम्पियन ते जगज्जेते असा हा प्रवास स्पष्ट करतो की, स्पेनचा हा विजय केवळ नशिबाचा भाग नसून, तो संघ या जगज्जेतेपदासाठी पूर्णपणे पात्र होता. गेल्या अवघ्या पाच वर्षांत स्पेनने अंडर-१७ आणि अंडर-२० च्या युवा गटांपासून ते वरिष्ठ राष्ट्रीय संघांपर्यंत तब्बल १६ जागतिक व युरोपियन जेतेपदे पटकावली आहेत. ही आकडेवारी स्पष्ट करते की, स्पेनचे यश हे एखाद्या वैयक्तिक स्टार खेळाडूवर अवलंबून नसून, ती एका अत्यंत सक्षम, मजबूत आणि सातत्यपूर्ण फुटबॉल व्यवस्थेची निष्पत्ती आहे. २०१० आणि २०२६ च्या या दोन्ही विश्वविजेतेपदांमध्ये स्पेनच्या प्रवासाचे एक विलक्षण साम्य दिसून येते.
दोन्ही स्पर्धांच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात स्पेनला पराभवाचा धक्का बसला होता; मात्र त्या पराभवातून सावरून त्यांनी ज्या पद्धतीने संघात शिस्त, संयम आणि आक्रमकता यांचा मेळ घातला, त्यामुळे अंतिम फेरीपर्यंत त्यांना रोखणे प्रतिस्पर्ध्यांना अशक्य झाले. २०१० च्या संघात झाव्ही, इनिएस्ता आणि बुस्केट्स यांच्या ‘तिकी-ताका’ पासिंग शैलीचा आत्मा होता, तर यंदाच्या संघात रॉड्रीच्या मध्यफळीतील नेतृत्वाला आधुनिक वेगाची जोड मिळाली. गोलकीपर उनाई सिमॉनचा अभेद्य बचाव आणि पाऊ कुबार्सी, अयेमेरिक लापोर्ते, मार्क कुकुरेला व पेड्रो पोरो यांच्या भक्कम संरक्षण फळीमुळे स्पेनने संपूर्ण स्पर्धेत आठ सामन्यांत केवळ एकच गोल स्वीकारला.
यंदाच्या स्पेनच्या आक्रमणात २०१० च्या तुलनेत अधिक वेग आणि लवचिकता होती. फेरान टॉरेस, फॅबियान रुईझ, दानी ओल्मो, आणि विशेषतः १९ वर्षीय लमीन यमाल व निको विल्यम्स यांनी मैदानाची रुंदी वापरून प्रतिस्पर्ध्यांच्या बचावावर सतत दबाव निर्माण केला. निर्धारित ९० मिनिटांच्या खेळातील चुरशीनंतर अतिरिक्त वेळेत, १०६ व्या मिनिटाला फेरान टॉरेसने नोंदवलेला शानदार गोल स्पेनला जगज्जेतेपद मिळवून देणारा सुवर्णक्षण ठरला. हा विश्वचषक भावनावश स्थित्यंतरासाठीही कायम लक्षात राहील. गेल्या दीड दशकाहून अधिक काळ जागतिक फुटबॉलवर अलोट सत्ता गाजवणारे लिओनेल मेस्सी आणि ख्रिस्तियानो रोनाल्डो यांच्या आंतरराष्ट्रीय कारकीर्दीचा हा शेवटचा अध्याय ठरला.
अंतिम सामन्याच्या शिट्टीनंतर मेस्सीच्या डोळ्यांतून आलेले अश्रू हे एका महान युगाच्या समाप्तीची साक्ष देत होते. त्याच क्षणी, लमीन यमालसारख्या अद्भूत तार्याचा उदय झाला. अंतिम सामन्यानंतर मेस्सी आणि यमाल यांची झालेली भावनावश गळाभेट ही जणू एका महान पिढीने दुसर्या तरुण पिढीकडे फुटबॉलची मशाल सुपूर्द केल्याचा ऐतिहासिक संदेश देणारी होती. ४८ देश, १०४ सामने आणि अमेरिका, कॅनडा, मेक्सिको या तीन देशांच्या संयुक्त यजमानपदाने हा फिफाचा सर्वात मोठा विश्वचषक ठरला.
परंतु आयोजनाच्या भव्यतेसोबतच व्हीएआर नियमांचे वादग्रस्त निर्णय, अतिरिक्त वेळेचा ताण, अमेरिकेच्या खेळाडूला मिळालेल्या ‘रेड कार्ड’वरून निर्माण झालेले राजकीय वाद आणि फिफा अध्यक्षांवर झालेली टीका यामुळे स्पर्धेला काहीसे गालबोटही लागले. असे असले तरी, युरो चषकापासून ते विश्वचषकापर्यंत स्पेनने दाखवलेल्या या ऐतिहासिक विजयाने क्रीडा जगताला एक मौल्यवान धडा दिला आहे.
