मुंबई । Mumbai
देशभरात दिवाळी हा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जात आहे. मात्र, या उत्सवातील फटाक्यांच्या जोरदार आतिषबाजीमुळे अनेक प्रमुख शहरांमधील हवेची गुणवत्ता विषारी पातळीवर पोहोचली आहे. राजधानी दिल्ली आणि आर्थिक राजधानी मुंबई पर्यंत हवेची स्थिती खालावली आहे. दिवाळीनंतर दिल्लीचा एअर क्वालिटी इंडेक्स (AQI) सातत्याने ‘अत्यंत खराब’ श्रेणीत कायम आहे, ज्यामुळे नागरिकांच्या आरोग्याच्या समस्या वाढल्या आहेत.
दिवाळी साजरी करताना वापरलेल्या फटाक्यांमुळे दिल्ली-एनसीआर मध्ये प्रदूषणाची पातळी लक्षणीयरित्या वाढली आहे. दिल्लीच्या अनेक भागांमध्ये AQI ५०० पेक्षाही जास्त नोंदवला गेला, ज्यामुळे लोकांना श्वास घेण्यास त्रास होत आहे. मंगळवारी सकाळी दिल्लीचा AQI ५०० चा टप्पा ओलांडला, तर दिल्लीचा सरासरी AQI ३५४ वर नोंदवण्यात आला.
केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या (CPCB) आकडेवारीनुसार, दिल्लीतील एकूण ३५ पैकी ३२ हवा गुणवत्ता मापन केंद्रांवर AQI ३०० च्या पुढे गेला. बवाना हे दिल्लीतील सर्वात प्रदूषित क्षेत्र ठरले, जिथे हवा गुणवत्ता निर्देशांक ४२७ होता. जहांगीरपुरी (४०७), वजीरपूर (४०८), बवाना (४२७) आणि बुरारी (४०२) या भागांमध्ये AQI ‘गंभीर’ (Severe) म्हणजेच ४०१ च्या वर नोंदवला गेला. आनंद विहारमध्ये AQI ३६० नोंदवला गेला, जो “खूपच खराब” (३०१ ते ४००) श्रेणीत येतो.
सोमवारी साजऱ्या झालेल्या दिवाळीत, सर्वोच्च न्यायालयाने दिल्ली-एनसीआरमध्ये रात्री ८ ते १० वाजेपर्यंत केवळ ‘हिरवे फटाके’ (Green Crackers) वाजवण्याची परवानगी दिली होती. मात्र, अनेक लोकांनी न्यायालयाच्या या आदेशाचे उल्लंघन केले आणि रात्री उशिरापर्यंत फटाके वाजवत राहिले, ज्यामुळे प्रदूषणात वाढ झाली.
दिल्लीप्रमाणेच कोलकाता आणि हावडा येथील हवेची गुणवत्ताही कालीपूजेच्या रात्री झपाट्याने खालावली. पर्यावरण तज्ञांनी दिलेल्या माहितीनुसार, परवानगी दिलेल्या वेळेपेक्षा जास्त वेळ फटाके फोडल्यामुळे ही स्थिती निर्माण झाली. हावडाच्या बेलूरमध्ये रात्री १० वाजता AQI ३६४ वर पोहोचला, तर पद्मापुकुरमध्ये ३६१ आणि घुशुडी येथे २५२ पेक्षा जास्त AQI होता. कोलकात्यातील बालीगंज (१७३), जाधवपूर (१६९) आणि रवींद्र भारती विद्यापीठ (१६७) येथेही AQI जास्त होता. पर्यावरणवादी सोमेंद्र मोहन घोष यांनी उत्तर आणि दक्षिण कोलकाता आणि हावडा भागात मोठ्या आवाजात फटाके वाजवल्याचे नमूद केले.
दिल्लीव्यतिरिक्त, इतर अनेक प्रमुख भारतीय शहरांमध्येही हवेची गुणवत्ता बिघडलेली दिसून आली. मुंबई (२१४), पाटणा (२२४), जयपूर (२३१) आणि लखनऊ (२२२) या शहरांमध्ये AQI ‘खराब’ (Poor) म्हणून वर्गीकृत करण्यात आला. या तुलनेत, बेंगळुरू (९४) मध्ये ‘समाधानकारक’ आणि हैदराबाद (१०७) तसेच चेन्नई (१५३) मध्ये ‘मध्यम’ AQI नोंदवला गेला.
दिवाळीनंतर प्रदूषणात वाढ होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन, ‘हिरव्या फटाक्यांना’ परवानगी असूनही, वायु गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोगाने (CAQM) राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रात (NCR) श्रेणीबद्ध प्रतिसाद कृती योजनेचा (GRAP) दुसरा टप्पा (Stage-II) आधीच लागू केला आहे. नागरिकांनी या काळात श्वसनाचे त्रास आणि इतर आरोग्याच्या समस्या टाळण्यासाठी विशेष काळजी घेण्याचे आवाहन आरोग्य तज्ज्ञांनी केले आहे.
