पुणे (प्रतिनिधी)
अमेरिकन नागरिकांना कायदेशीर आणि तांत्रिक अडचणींची भीती दाखवून त्यांची कोट्यवधी रुपयांची फसवणूक करणाऱ्या एका मोठ्या आंतरराष्ट्रीय सायबर गुन्हेगारी टोळीविरोधात भारताची अंमलबजावणी संचालनालय (ईडी) आणि अमेरिकेची ‘यूएस सिक्रेट सर्व्हिस’ यांनी संयुक्तपणे मोठी कारवाई केली आहे. या संयुक्त ‘सर्जिकल स्ट्राईक’ दरम्यान पुणे आणि हैदराबाद येथील ३ बनावट कॉल सेंटर्स पूर्णपणे उद्ध्वस्त करण्यात आले आहेत. १५ सप्टेंबर रोजी झालेल्या या कारवाईमुळे अमेरिकन नागरिकांना लक्ष्य करणाऱ्या भारतातील बनावट कॉल सेंटरच्या जाळ्यावर एक मोठा आघात झाला आहे.
या छापामारीदरम्यान तपास यंत्रणांनी घटनास्थळावरून मोठ्या प्रमाणावर संशयास्पद इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे जप्त केली आहेत. यामध्ये ६६ मोबाईल फोन, १३ लॅपटॉप, हार्ड डिस्क आणि इतर डिजिटल साधनांचा समावेश आहे. ही जप्त केलेली सर्व उपकरणे कॉल सेंटर्सच्या कामकाजाची विशिष्ट पद्धत, अमेरिकन नागरिकांशी साधलेला संपर्क, झालेली आर्थिक उलाढाल आणि या रॅकेटशी जोडल्या गेलेल्या इतर संशयित व्यक्तींचा शोध घेण्यासाठी अतिशय महत्त्वाची ठरणार आहेत.
तपास यंत्रणांकडून सध्या या जप्त केलेल्या डिजिटल उपकरणांमधील डेटाचे सखोल विश्लेषण केले जात असून या टोळीचे आंतरराष्ट्रीय नेटवर्क शोधण्याचा प्रयत्न सुरु आहे. डिजिटल उपकरणांमधील माहिती, आर्थिक व्यवहार आणि संबंधित व्यक्तींच्या संपर्काची कसून छाननी करून या फसवणुकीच्या पैशांचा अंतिम लाभार्थी नेमका कोण आहे, याचा शोध घेतला जात आहे. यासोबतच या प्रकरणातील बनावट डॉलर रॅकेटचाही सखोल तपास केला जात आहे.
या कारवाईचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे भारत आणि अमेरिका या दोन देशांतील तपास यंत्रणांमध्ये दिसून आलेला अभूतपूर्व समन्वय होय.
अमेरिकन नागरिकांना लक्ष्य करून भारतातून चालवण्यात येणाऱ्या या सायबर फसवणुकीच्या नेटवर्कचा मुळापासून तपास करण्यासाठी दोन्ही यंत्रणा एकत्र काम करत आहेत. हे नेटवर्क केवळ पुणे आणि हैदराबादपुरतेच मर्यादित आहे की देशातील इतर शहरांमध्येही याची केंद्रे कार्यरत आहेत, याचा तपास सुरु आहे. याशिवाय या रॅकेटमध्ये इतर कोणत्या देशांतील व्यक्ती किंवा आंतरराष्ट्रीय टोळ्यांचा सहभाग आहे का, याची विस्तृत माहिती तपासातून मिळवण्याचे प्रयत्न केले जात आहेत.
डिजिटल उपकरणांमधून मिळणारे कॉल रेकॉर्ड्स, आर्थिक व्यवहार, डिजिटल वॉलेट्स, ई-मेल आणि इतर ऑनलाइन संपर्क तपासल्यानंतर या टोळीचे संपूर्ण आंतरराष्ट्रीय जाळे स्पष्ट होण्याची शक्यता आहे. या रॅकेटमागील संपूर्ण आर्थिक आणि आंतरराष्ट्रीय कनेक्शन पूर्णपणे उघड होण्यासाठी आगामी काळातील तपास अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे.
