मुंबई । Mumbai
भारताच्या संरक्षण सिद्धतेत आणि लष्करी नेतृत्वात आज एका नव्या अध्यायाची सुरुवात झाली आहे. केंद्र सरकारने अत्यंत महत्त्वाच्या नियुक्त्यांची घोषणा केली असून, लेफ्टनंट जनरल एन. एस. राजा सुब्रमणी (निवृत्त) यांची देशाचे पुढील ‘चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ’ (CDS) म्हणजेच संरक्षण प्रमुख म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. त्याचबरोबर, भारतीय नौदलाचे नेतृत्वही आता नव्या दमाच्या अनुभवी अधिकाऱ्याकडे सोपवण्यात आले असून ॲडमिरल कृष्ण स्वामिनाथन यांची पुढील नौदल प्रमुख म्हणून निवड झाली आहे.
सध्याचे संरक्षण प्रमुख जनरल अनिल चौहान यांचा कार्यकाळ ३० मे २०२६ रोजी संपत आहे. त्यांच्या निवृत्तीनंतर लेफ्टनंट जनरल एन. एस. राजा सुब्रमणी हे सर्वोच्च लष्करी पदाचा पदभार स्वीकारतील. संरक्षण प्रमुख म्हणून जबाबदारी सांभाळतानाच, ते भारत सरकारच्या लष्करी व्यवहार विभागाचे (DMA) सचिव म्हणूनही कार्यभार पाहतील. लष्करातील अत्यंत कार्यक्षम आणि धोरणात्मक निर्णय घेणारे अधिकारी म्हणून सुब्रमणी यांची ख्याती आहे.
डिसेंबर १९८५ मध्ये ‘गढवाल रायफल्स’मधून आपल्या लष्करी प्रवासाची सुरुवात करणाऱ्या राजा सुब्रमणी यांचा अनुभव तब्बल ४० वर्षांचा आहे. त्यांनी देशाच्या विविध दुर्गम आणि संघर्षग्रस्त भागांत सेवा बजावली आहे. १ सप्टेंबर २०२५ पासून ते राष्ट्रीय सुरक्षा परिषद सचिवालयात लष्करी सल्लागार म्हणून कार्यरत होते. त्यापूर्वी त्यांनी उप-लष्करप्रमुख आणि केंद्रीय कमांडचे जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ अशी महत्त्वाची पदे भूषवली आहेत. खडकवासला येथील राष्ट्रीय संरक्षण अकादमीचे (NDA) ते माजी विद्यार्थी आहेत.
भारतीय नौदलातही ३१ मे रोजी मोठी खांदेपालट होणार आहे. ॲडमिरल कृष्ण स्वामिनाथन हे नवे नौदल प्रमुख म्हणून पदभार स्वीकारतील. त्यांचा कार्यकाळ ३१ डिसेंबर २०२८ पर्यंत असेल. सध्या ते मुंबईत पश्चिम नौदल कमांडचे नेतृत्व करत आहेत. १ जुलै १९८७ रोजी नौदलात दाखल झालेले स्वामिनाथन हे ‘दळणवळण आणि इलेक्ट्रॉनिक युद्धतंत्रातील’ तज्ज्ञ मानले जातात. ब्रिटन आणि अमेरिकेतील प्रतिष्ठित लष्करी महाविद्यालयांतून त्यांनी उच्च शिक्षण पूर्ण केले आहे. त्यांच्या नियुक्तीमुळे हिंदी महासागरातील भारताचे वर्चस्व अधिक बळकट होण्याची शक्यता आहे.
देशात १ जानेवारी २०२० रोजी सीडीएस पदाची निर्मिती करण्यात आली, ज्याचे पहिले प्रमुख जनरल बिपिन रावत होते. हे पद भूषवणारा अधिकारी फोर-स्टार जनरल असतो. तिन्ही दलांमध्ये (भूदल, नौदल आणि वायुदल) समन्वय राखणे आणि सरकारला संरक्षणाबाबत ‘सिंगल पॉइंट’ सल्ला देणे ही या पदाची मुख्य जबाबदारी असते. लष्करी आधुनिकीकरण, स्वदेशी तंत्रज्ञानाचा वापर आणि जागतिक स्तरावर भारताची लष्करी शक्ती वाढवणे, ही या दोन्ही नवीन प्रमुखांसमोरील मुख्य आव्हाने असणार आहेत. ३० मे नंतर भारतीय संरक्षण व्यवस्थेत एका नवीन धोरणात्मक युगाची पहाट होणार आहे, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागून राहिले आहे.
