मुंबई । Mumbai
नवी दिल्लीपासून गल्लीबोळांपर्यंत सध्या ‘नीट’ (NEET) परीक्षा प्रकरणावरून संतापाची लाट उसळलेली असतानाच, राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार यांनी देशातील शिक्षण आणि परीक्षा पद्धतीला एक नवी व अत्यंत दूरगामी दिशा दाखवणारे महत्त्वपूर्ण भाष्य केले आहे. “परीक्षा प्रक्रियेत पारदर्शकता आणि विद्यार्थ्यांचा विश्वास टिकवून ठेवण्यासाठी आपण वेळीच कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) सारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा स्वीकार केला असता, तर आज ‘नीट’ सारखी दुर्दैवी आणि संशयास्पद परिस्थिती देशावर ओढवली नसती,” असे स्पष्ट आणि रोखठोक मत ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांनी व्यक्त केले आहे.
रयत शिक्षण संस्थेच्या एका कार्यक्रमात संवाद साधताना शरद पवार बोलत होते. बदलत्या काळाचा वेध घेत त्यांनी शिक्षण क्षेत्रातील तंत्रज्ञानाच्या अनिवार्यतेवर बोट ठेवले. ते म्हणाले की, आज संपूर्ण जग वेगाने बदलत असून विज्ञान, डेटा सायन्स आणि डिजिटल शिक्षणाची मोठी क्रांती होत आहे. अशा वेळी परीक्षांचे व्यवस्थापन, मूल्यमापन आणि निकालांचे अचूक विश्लेषण करण्यासाठी मानवी हस्तक्षेपाऐवजी ‘एआय’ (Artificial Intelligence) सारख्या अभेद्य तंत्रज्ञानाचा वापर करणे आता ऐच्छिक उरलेले नसून, ती काळाची गरज बनली आहे. तंत्रज्ञानाचा हा वापरच भविष्यात परीक्षांमधील गैरप्रकारांना कायमचा आळा घालू शकेल.
“या संवेदनशील विषयाची जबाबदारी सध्या ज्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या खांद्यावर सोपवण्यात आली आहे, त्या अधिकाऱ्यांनी भूतकाळात माझ्यासोबत काम केलेले आहे. त्यांची कार्यपद्धती अत्यंत प्रामाणिक, शिस्तबद्ध आणि परिणामकारक राहिलेली आहे,” असा जुना संदर्भ देत पवारांनी संबंधित यंत्रणेच्या कार्यक्षमतेवर विश्वास दर्शवला. येत्या दोन महिन्यांत या तपासाचे अत्यंत सकारात्मक आणि ठोस परिणाम देशाला पाहायला मिळतील आणि सत्य नक्कीच समोर येईल, असा ठाम विश्वासही त्यांनी यावेळी व्यक्त केला.
शिक्षणाच्या सार्वत्रिकीकरणाचा विचार मांडताना त्यांनी रयत शिक्षण संस्थेच्या मूळ उद्दिष्टांना उजाळा दिला. कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी लावलेले हे रोपटे आज वटवृक्ष झाले असून, कोणत्याही अतिरिक्त शुल्काशिवाय किंवा डोनेशनशिवाय सुमारे चार लाख गरीब, कष्टकरी आणि शेतकरी कुटुंबातील मुले येथे शिक्षण घेत आहेत. ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील मुलांनी शिक्षणाच्या जोरावर प्रशासकीय सेवा आणि उद्योग क्षेत्रात मारलेली भरारी हीच खऱ्या अर्थाने शिक्षणाच्या सामर्थ्याची यशोगाथा आहे, असे ते अभिमानाने म्हणाले.
याच दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांना डिजिटल युगाशी जोडण्यासाठी संस्थेने ‘टेक्नॉलॉजी ऑन व्हील्स’ हा अभिनव उपक्रम सुरू केला आहे. ही अत्याधुनिक बस थेट गावागावांत जाऊन विद्यार्थ्यांना एआय आणि संगणकीय शिक्षण देणार आहे. या प्रसंगी पवारांनी कार्यक्रमाला उपस्थित असणाऱ्या मुलींच्या वाढत्या संख्येचे आणि कौशल्याचे कौतुक करत, त्यांच्या हस्ते या फिरत्या बसचे अधिकृत उद्घाटन केले.
