श्रीरामपूर |प्रतिनिधी| Shrirampur
राज्यात दिवसेंदिवस वाढत चाललेल्या तापमानाचा फटका आता केवळ शेतीपुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर शेतीला आधार देणार्या पूरक व्यवसायांनाही मोठ्या प्रमाणावर बसू लागला आहे. विशेषतः दुग्ध व्यवसाय आणि कुक्कुटपालन क्षेत्रावर उष्णतेचा गंभीर परिणाम दिसून येत असून, दूध उत्पादनात घट तर अंड्यांच्या उत्पादनात कमालीची कमी झाल्याने शेतकर्यांचे आर्थिक गणित पूर्णपणे कोलमडले आहे. आधीच शेतीमालाला अपेक्षित दर मिळत नसताना आता पूरक व्यवसायातून मिळणारे उत्पन्नही घटल्याने शेतकरी पुन्हा एकदा आर्थिक संकटाच्या विळख्यात सापडला आहे.
यंदाच्या उन्हाळ्यात तापमानाने अनेक भागांत चाळीशी पार केली आहे. तीव्र उष्णतेमुळे जनावरांच्या आरोग्यावर प्रतिकूल परिणाम होत असून, गायी-म्हशींची भूक कमी होत आहे. परिणामी दूध उत्पादनात लक्षणीय घट होत असल्याचे चित्र ग्रामीण भागात दिसून येत आहे. पशुखाद्याचे वाढते दर, हिरव्या चार्याची टंचाई आणि पाण्याचा प्रश्न यामुळे दुग्ध व्यवसाय सांभाळणे दिवसेंदिवस कठीण बनत आहे. अनेक शेतकर्यांना जनावरांच्या आरोग्यासाठी अतिरिक्त औषधोपचार आणि थंडावा राखण्यासाठी वेगळा खर्च करावा लागत आहे.
दुसरीकडे कुक्कुटपालन व्यवसायालाही वाढत्या तापमानाचा मोठा फटका बसत आहे. उष्णतेमुळे कोंबड्यांची रोगप्रतिकारक क्षमता कमी होत असून, त्याचा थेट परिणाम अंडे उत्पादनावर होत आहे. अनेक पोल्ट्री व्यावसायिकांच्या मते, प्रचंड उकाड्यामुळे कोंबड्यांचे खाद्य सेवन घटत असल्याने अंड्यांचे उत्पादन कमी झाले आहे. काही ठिकाणी अचानक मृत्यूचे प्रमाणही वाढल्याची नोंद आहे. त्यामुळे पोल्ट्री शेडमध्ये थंडावा निर्माण करण्यासाठी अतिरिक्त पंखे, कुलर आणि पाण्याची व्यवस्था करावी लागत असून, वीजबिलातही मोठी वाढ होत आहे.
ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत शेतीसोबत दुग्ध व्यवसाय व कुक्कुटपालन हे शेतकर्यांचे प्रमुख आधारस्तंभ मानले जातात. पीक हातचे गेले किंवा बाजारभाव पडले तरी दूध व अंड्यांच्या विक्रीतून काही प्रमाणात आर्थिक आधार मिळत होता. मात्र आता या पूरक व्यवसायांनाही हवामान बदलाचा फटका बसल्याने शेतकर्यांचे उत्पन्नाचे सर्व मार्ग कमी होत चालले आहेत. उत्पन्न घटत असताना खर्च मात्र सातत्याने वाढत असल्याने अनेक शेतकरी कर्जबाजारी होण्याच्या मार्गावर आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, हवामान बदलाचे हे परिणाम भविष्यात आणखी गंभीर होऊ शकतात. त्यामुळे पारंपरिक पद्धतींमध्ये बदल करून आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करणे आवश्यक बनले आहे. जनावरांसाठी शेड व्यवस्थापन, पाणी साठवणूक, हरित चारा निर्मिती, तसेच पोल्ट्री व्यवसायात तापमान नियंत्रण प्रणाली उभारणे ही काळाची गरज बनली आहे. मात्र यासाठी मोठ्या आर्थिक गुंतवणुकीची आवश्यकता असल्याने शासनाने अनुदान व विशेष मदत योजना राबविण्याची मागणी शेतकरी वर्गातून होत आहे.
वाढते तापमान ही केवळ पर्यावरणीय समस्या राहिलेली नसून ती आता ग्रामीण अर्थव्यवस्थेसमोरील मोठे संकट बनली आहे. शेतीबरोबरच पूरक व्यवसाय टिकवायचे असतील तर शासन, प्रशासन आणि समाजाने एकत्रितपणे दीर्घकालीन उपाययोजना राबविण्याची गरज निर्माण झाली आहे. अन्यथा ग्रामीण भागातील आर्थिक चक्र अधिकच विस्कळीत होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
संकटांची मालिका
– दूध उत्पादनात लक्षणीय घट
– अंडे उत्पादन कमी झाल्याने तोटा
– जनावरांच्या आरोग्यावर उष्णतेचा परिणाम
– पोल्ट्री व्यवसायाचा वाढता खर्च
– पशुखाद्य, वीज व पाण्याचा वाढता बोजा
– उत्पन्न कमी, खर्च वाढल्याने संकट
– हवामान बदलामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्था धोक्यात
– शासनाच्या मदत व अनुदानाची मागणी
