मुंबई | Mumbai
महाराष्ट्र काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते, माजी प्रवक्ते, विचारवंत आणि राजकीय विश्लेषक डॉ. रत्नाकर महाजन यांचे पुण्यात निधन झाले. ते ८० वर्षांचे होते. गेल्या काही दिवसांपासून त्यांची प्रकृती खालावली होती. पुण्यातील राहत्या घरी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनाने महाराष्ट्राच्या राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रातील अभ्यासू, स्पष्टवक्ते आणि पुरोगामी विचारवंताचा आवाज हरपला आहे.
काँग्रेसच्या विचारांची अभ्यासपूर्ण मांडणी करणारे नेते
डॉ. रत्नाकर महाजन यांची ओळख केवळ काँग्रेसचे नेते म्हणून नव्हे, तर अभ्यासू राजकीय विश्लेषक, समाजवादी विचारवंत आणि प्रभावी वक्ते म्हणून होती. विविध वृत्तवाहिन्यांवरील चर्चांमध्ये ते काँग्रेसची भूमिका अभ्यासपूर्ण आणि परखडपणे मांडत असत. संविधान, धर्मनिरपेक्षता, समाजवाद आणि पुरोगामी विचारांशी त्यांची दीर्घकाळ बांधिलकी राहिली. त्यांच्या निधनानंतर काँग्रेससह सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रातून शोक व्यक्त केला जात आहे. त्यांच्या वैचारिक भूमिकेमुळे महाराष्ट्राच्या सार्वजनिक जीवनात त्यांनी स्वतंत्र स्थान निर्माण केले होते.
इंदापूर ते पुणे असा वैचारिक प्रवास
डॉ. महाजन यांचा जन्म १४ जून १९४६ रोजी झाला. ते मूळचे पुणे जिल्ह्यातील इंदापूरचे होते. प्राथमिक शिक्षण इंदापूरमध्ये झाल्यानंतर उच्च शिक्षणासाठी ते पुण्यात आले आणि पुढे पुणे हेच त्यांच्या सामाजिक आणि वैचारिक कार्याचे प्रमुख केंद्र बनले. त्यांनी वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण केले होते.
BRICS Summit 2026 : “शेजारधर्म पाळूया”; मोदी-जिनपिंग भेटीआधी चीनचा भारताला मोठा संदेश
लहानपणापासूनच त्यांना वाचनाची आणि सामाजिक प्रश्नांची आवड होती. समाजवाद, गांधी विचार आणि पुरोगामी चळवळींचा त्यांच्या विचारांवर मोठा प्रभाव पडला. जयप्रकाश नारायण, डॉ. राम मनोहर लोहिया, एस. एम. जोशी, ना. ग. गोरे आणि ग. प्र. प्रधान यांसारख्या समाजवादी विचारवंतांच्या विचारांचा त्यांच्या जडणघडणीवर प्रभाव होता.
‘लोकबोधिनी’च्या माध्यमातून युवकांशी नाते
डॉ. महाजन यांनी ‘लोकबोधिनी’ या सामाजिक संस्थेच्या माध्यमातून युवकांमध्ये वैचारिक आणि नेतृत्वविकासाचे काम केले. महाविद्यालयीन विद्यार्थी-विद्यार्थिनींसाठी नेतृत्व शिबिरे, वादविवाद स्पर्धा, सामान्यज्ञान स्पर्धा, व्याख्याने, परिसंवाद आणि चर्चासत्रे यांचे आयोजन करण्यात ते सक्रिय होते. स्वातंत्र्याच्या सुवर्णमहोत्सवी वर्षानिमित्त त्यांनी विविध शाळांमध्ये स्वातंत्र्य चळवळीवर व्याख्यानेही दिली होती. त्यामुळे राजकीय कार्यासोबतच सामाजिक आणि वैचारिक क्षेत्रातही त्यांचे योगदान राहिले.
‘शिदोरी’शीही दीर्घकाळ जोडलेले नाते
महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेस कमिटीच्या ‘जनमानसाची शिदोरी’ या मासिकाचे संपादक म्हणूनही डॉ. महाजन यांनी दीर्घकाळ काम केले. काँग्रेसची विचारधारा आणि राजकीय भूमिका तळागाळातील कार्यकर्त्यांपर्यंत पोहोचवण्यात या मासिकाची भूमिका महत्त्वाची होती. २०२१ मध्ये त्यांनी संपादकपदाच्या जबाबदारीतून मुक्त करण्याची मागणी करत राजीनामा दिला होता. त्यांच्या संपादकीय भूमिकेमुळे ‘शिदोरी’ हे काँग्रेसच्या वैचारिक भूमिकेचे एक महत्त्वाचे माध्यम म्हणून चर्चेत राहिले.
दुपारी वैकुंठ स्मशानभूमीत अंत्यसंस्कार
डॉ. रत्नाकर महाजन यांच्या पार्थिवावर पुण्यातील नवी पेठ येथील वैकुंठ स्मशानभूमीत दुपारी अंत्यसंस्कार करण्यात येणार असल्याचे वृत्त आहे. त्यांच्या निधनाची बातमी समोर आल्यानंतर काँग्रेस कार्यकर्ते, राजकीय नेते, सामाजिक कार्यकर्ते आणि त्यांच्या वैचारिक सहकाऱ्यांकडून श्रद्धांजली व्यक्त केली जात आहे.
डॉ. महाजन यांच्या निधनाने काँग्रेसमधील एक अभ्यासू, स्पष्टवक्ते आणि पुरोगामी विचारांचा चेहरा काळाच्या पडद्याआड गेला आहे. राजकारणात सक्रिय असतानाही त्यांनी वैचारिक भूमिका, सामाजिक बांधिलकी आणि लोकशाही मूल्यांना केंद्रस्थानी ठेवले, हीच त्यांच्या कार्याची मोठी ओळख राहणार आहे.
